علل افت سطح كيفی مسابقات حفظ قرآن كريم

[SADAT]

بسم الله الرحمن الرحیم

گروه گزارش: «سطح كيفی مسابقات حفظ قرآن كريم، نسبت به گذشته افت پيدا كرده است.» اين نظر بسياری از دست‌اندركاران برگزاری و اجرای مسابقات قرآنی در كشور است.
صاحبنظران امور قرآنی، ضعف آموزش حافظان را دليل اين افت عنوان می‌كنند. ضعفی كه بيشتر از روش‌های متعدد تدريس حفظ قرآن نشأت می‌گيرد.

متخصصان فعاليت‌های قرآنی و آنهايی كه دستی در اين كار دارند، در گفت‌وگو با خبرگزاری قرآنی ايران (ايكنا) ضمن بررسی روش‌های حفظ،‌ به علل افت مسابقات حفظ كل و جزء قرآن كريم پرداخته و البته راه‌های عبور از اين شرايط را مورد بررسی قرار داده‌اند.

روش‌های متعدد تدریس حفظ

روش تدريس كارآمد كدام است؟

«عبدالرسول عبايی» از اساتيد علوم قرآنی و داوران برجسته‌ی مسابقات ملی و بين‌المللی، حفظ موضوعی قرآن را پيشنهاد می‌كند.
وی می‌گويد: «حفظ قرآن با ايجاد انگيزه و نيز طبقه‌بندی موضوعی آيات نسبت به حفظ فقط برای شركت در مسابقات، قطعا بازده بيشتری دارد. حفظ قرآن بايد با سرعت طبيعی خود ــ كه به استعداد حفظ‌كننده بستگی دارد ــ صورت گيرد، تا در ذهن تثبيت شود؛ نه‌ اينكه اشخاص به حفظ قرآن در مدتی كوتاه افتخار كنند. ما بايد در ابتدا به قرآن‌آموز بفهمانيم كه قرآن همان كتاب زندگی است و با مشاهده پديده‌های اجتماعی موجود، آيه‌های پيرامون آن موضوع را به وی ارائه كنيم. روش كارآمد كه بالاخص برای كودكان ونوجوانان موثر است، حفظ آيات قرآن بهمراه داستان‌های جذاب قرآن‌ مثل داستان اصحاب فيل يا حضرت يوسف است.»

وی در پايان با استناد به آيه شريفه «و خلقناكم اطوارا»، گنجايش و استعداد افراد را در زمينه حفظ متفاوت دانسته و می‌افزايد: «ممكن است كسانی وجود داشته باشند كه به علت برخورداری از نبوغ خدادادی، توانايی حفظ قرآن را در مدت زمان كم داشته باشند، ولی به‌طور كلی مجبوركردن شخص به حفظ قرآن در كوتاه‌ترين زمان ممكن، كاری نابجاست.»


«بتول ماهرخ» حافظ كل قرآن كريم، تداوم درتمرين را شرط لازم برای حفظ قرآن عنوان می‌كند.
«ماهرخ» می‌گويد: «حافظ قرآن كريم بايد به طور مداوم به تمرين و تكرار بپردازد و هرگونه وقفه‌ای در تمرين، باعث افت حافظ می‌شود. البته مشكل ديگر حفاظ، تحميل واجبار است كه فشار زيادی به آنها وارد می‌كند. در بعضی جامعة القرآن‌ها قرآن آموز فشار كاری زيادی متحمل می‌شود، كه باعث رنجش و نيز زده شدن او از حفظ می‌شود و بالطبع شاهد افت وی خواهيم بود.»

وی می‌افزايد: «بايد يادآور شوم كه حفظ قرآن نبايد با عجله صورت گيرد و هيچ مشكلی وجود ندارد اگر حفظ قرآن مدت زمان بيشتری بطول بيانجامد. البته البته افت در حفظ قرآن به قرآن آموز بستگی دارد.»

«فهيمه سجادی»، نفر اول رشته حفظ كل جشنواره ملی قرآن دانشجويان در سال 81 نيز؛ دوره‌های كوتاه‌مدت را عامل اصلی كاهش كيفيت حفظ قرآن دركشور دانسته و می‌گويد: «دوره‌های كوتاه‌مدت و يك‌ساله، به عنوان عامل اصلی كاهش كيفيت حفظ قرآن و افت سطح كيفی حافظان دركشورمحسوب می‌شود. بسياری از حافظان تنها به دنبال داشتن عنوان حافظ كلی هستند تا از مزايای احتمالی و مدرك آن بهره‌مند شوند، به همين دليل بيش‌تر به دنبال دوره‌های كوتاه مدت می‌روند. به همين دليل اگرچه حفظ قرآن در كشور به لحاظ كمی از رشد خوبی برخوردار‌بوده؛ اما به لحاظ كيفی دچار افت شده‌است.»

«سجادی» در ادامه می‌گويد: «بهترين زمان برای حفظ پايدار سه تا چهار سال و بهترين سنين برای شروع حفظ 25 تا 15 سالگی است. علت كندی روند كيفی حفظ در كشور به هدف مؤسسات در ايجاد چنين دوره‌هايی به ويژه دوره‌های حفظ كوتاه مدت بستگی دارد و بيش‌ترين عيب را بايد در اين مؤسسات جستجوكرد.»

‌پشتوانه‌ی علمی و حفظ قرآن

همچنين «سجاد واعظی»، حافظ بين‌المللی قرآن‌كريم در اين باره می‌گويد: «روش‌های بدون پشتوانه علمی و تجربی به‌خصوص در موسسات غيردولتی كه برای تدريس رشته حفظ قرآن‌كريم استفاده می‌شود، موجب افت رشته حفظ در مسابقات قرآن شده است. تربيت حافظ قرآنی در كشور توسط موسسات غيردولتی همچون جامعةالقرآن‌ و مهد قرآن‌الكريم صورت می‌گيرد، كه روش‌های آنها پيش‌فرضی و بدون پشتوانه علمی و تجربی است.»

وی در ادامه می‌گويد: «روش‌های آموزش رشته حفظ به‌خصوص به‌روش ايما و اشاره بيشتر برای جلب توجه است و فقط به درد خردسالان می‌خورد و برای سنين بالاتر جواب‌گو نيست. در اين‌گونه مؤسسات به مسائل فنی و تخصصی اهميت چندانی نمی‌دهند و برای آموزش از وجود استادان مجرب قرآنی كمتر و يا اصلاً بهره‌گرفته نمی‌شود، درحالی‌كه در هر استان حداقل يك حافظ برجسته و ممتاز وجود دارد. البته مسئولان كوچك‌ترين توجهی به حافظان قرآنی ندارند و به نيازهای آنها اهميت چندانی نمی‌دهند و آنها را حتی ازلحاظ آموزش و يادگيری نيز تامين نمی‌كنند.
«واعظی» در پايان درباره‌ی خلاء كلاس‌های آموزش رشته حفظ در دارالقرآن‌های ادارات تبليغات اسلامی می‌گويد: «مسئولان دارالقرآن‌‌‌‌ها نسبت به برگزاری كلاس‌های حفظ قرآن‌كريم بی‌توجه هستند و پاسخی برای درخواست‌ها و سئوالات مراجعه‌كنندگان حافظ نداشته؛ و خود را تنها مسئول برگزاری كلاس‌های آموزش روخوانی و روان‌خوانی آن‌هم فقط درحد مقدماتی می‌دانند.»

اما دكتر «محمد ستوده‌نيا» تعدد روش‌های يادگيری را از نقاط قوت برای حفظ قرآن می‌داند.
وی می‌گويد: « يكی از نقاط‌قوت در يادگيری رشته حفظ تعدد روش‌های آن است كه حافظان می‌توانند براساس علايق خود يكی از روش‌ها را انتخاب و به فراگيری قرآن‌كريم بپردازند. تعدد شيوه‌ها و روش‌های يادگيری قرآن‌كريم همچون سليقه‌ها وعلاقه‌های متفاوت انسان‌ها است و افراد می‌توانند براساس روحيات و خواسته‌های خود از شيوه‌های مختلف آموزشی بهره‌گيرند. درباره تعدد روش‌ها، اصولی و صحيح بودن آنها بسيار اهميت دارد و درزمينه يادگيری؛ اجباری به پيروی از يك روش نيست، همچنين در كشورهای عربی بيش از پنج تا شش روش متفاوت اصولی برای يادگيری وجود دارد كه امتحان خود را در اين زمينه پس داده است.»

«ستوده‌نيا» با اشاره به معرفی روش‌های مختلف صحيح يادگيری به علاقه‌مندان به رشته حفظ قرآن‌كريم می‌افزايد: «در ايران تاكنون فقط برای يك روش حفظ، كتاب تأليف‌شده لذا بايد برای معرفی روش‌های متفاوت ديگری كه دركشورهای اسلامی بازده و نتايج مطلوبی داشته است به تأليف و دراختيار قراردادن آن در دسترس علاقه‌مندان به فراگيری اين رشته اقدام شود. همچنين در ايران متاسفأنه بعد از حفظ، قرائت حافظ بايد توسط يك استاد يا مربی قرآنی كنترل شود، كه اين از نقاط ضعف بزرگی درامر آموزش است كه با برنامه‌ريزی‌های صحيح بايد به رفع اين معضل پرداخت.»

دلایل افت حفظ کدامست؟

اما دلايل اين افت چيست؟

فعالان جامعه‌ی قرآنی در اين باره اظهار نظرهای متفاوتی را بيان می‌كنند.
«عزتی»، از مربيان قرآن گروه خردسالان شركت‌كننده در دومين همايش حفظ، ترجمه و تفسيرقرآن كريم در دانشگاه تهران می‌گويد: « ضعف آموزش مربيان حفظ قرآن به دليل تجربه اندك، از دلايل اصلی افت سطح كيفی حفاظ قرآن در كشور است. اگرچه در سال‌های اخير به ويژه در مؤسسه قرآن پژوهان به كيفی بودن حفظ توجه بيش‌تری می‌شود، ‌اما آموزش‌های قوی‌تر و بيش‌تری بايد برای مربيان انجام ‌شود. در سال‌های اخير حفظ مفهومی همراه با ارايه چندين تفسير در آموزش‌های مربيان گنجانده‌ شده‌است، كه منجر به رشد و ارتقای سطح كيفی حفاظ خواهد‌شد.»

همچنين «حسين فردی»، قاری ممتاز كشورمان در اين خصوص می‌گويد:
« بسياری از حافظان قرآن كشور در مدت كوتاهی قرآن را حفظ می‌كنند، اما به علت عدم استمرار در تكرار محفوظات دچار افت سطح كيفی حفظ می‌شوند. بسياری از بانوان كشور حفظ قرآن برايشان جالب است و به حفظ قرآن علاقه وافری دارند و در مدت يك‌سال كل قرآن را حفظ می‌كنند، اما در نگهداری محفوظات خود پشتكار لازم را ندارند. مرور محفوظات و استمرار در آن بسيار مهم و مشكل است.»

وی با رد مفيد نبودن روش‌های آموزشی موجود حفظ قرآن در كشور می‌افزايد: « روش‌های آموزشی بسيار خوبی وجوددارد، منتهی مؤسسات قرآنی بايد هرچند وقت يكبار از حافظانی كه تربيت كرده‌اند، دعوت كنند تا به ارايه محفوظات خود بپردازند و مورد ارزشيابی مجدد واقع‌ شوند تا محفوظات آنان تحكيم يابد.»

اقدامات مؤثر برای حل معضل

كارشناسان امور قرآنی درباره‌ی راه‌های برطرف كردن معضلات پيش آمده، راه‌های متفاوتی را پيشنهاد می‌دهند.

«فاطمه خليلی»، مربی قرآن موسسه قرآن‌پژوهان استان تهران در اين خصوص می‌گويد: «جامعه نيازمند فرهنگ‌سازی اصولی در زمينه مسائل قرآنی است و اين امر بايد به‌طور اساسی و باتبليغات گسترده درجامعه به‌خصوص درشهرستان‌ها صورت‌گيرد. جامعه نياز به فرهنگ‌سازی قرآنی صحيح و اصولی دارد، چراكه حتی دربرخی شهرستان‌ها به‌خاطر فقر فرهنگی قرآن درمنازل و درميان خانواده‌ها مشاهده نمی‌شود. يادگيری قرآن بسيار سهل است و علاقه‌مندان می‌توانند به مطالب قرآنی دست يابند؛ لذا اجرای اين‌گونه برنامه‌ها درجامعه نياز به ‌وقت و بودجه دارد. برای حضور اقشار مختلف مردم به‌خصوص قشر جوان ونوجوان دربرنا‌مه‌های قرآنی بايد تبليغات گسترده وجذاب صورت گيرد تا مردم با علاقه وافری دراين فعاليت‌ها حضوری پرشور داشته‌باشند.»

«محمدرضا پورمعين»، رئيس فرهنگ‌سرای قرآن نيز تشكيل انجمن علمی حفظ قرآن بايد در كشور را از جمله راه‌های حل اين معضل عنوان می‌كند.

وی می‌گويد: «برای رفع مشكلاتی همانند؛ كيفی بودن حفظ قرآن در كشور، بايد انجمن علمی حفظ تشكيل‌شود. بايد انجمن علمی حفظ قرآن مانند سازمان ورزش در كشور ايجاد‌شود و با برنامه‌های فرهنگی، هنری، اجتماعی و تبليغی مورد حمايت قرار‌گيرد. مردم ما بيش‌ترين علاقه را به قرآن دارند، اما در كشور كمتر از 20هزار حافظ قرآن داريم و اين در حالی است كه در كشور پاكستان يك و نيم ميليون حافظ قرآن وجوددارد و اين فاصله زيادی است.»

رئيس فرهنگ‌سرای قرآن تهران، ضعف در روش‌های آموزش قرآن را يكی از موانع رشد كيفی حفظ قرآن در كشور دانسته و می‌گويد: «استادان و مربيانی كه قرآن آموزش می‌دهند، خودشان دانايانی هستند كه آموزنده نيستند؛ من معتقدم دانندگی بايد با آموزندگی همراه باشد.»

همچنين «بهروز ياريگل»، داور و قاری قرآن‌كريم توجه حافظ به مفاهيم قرآنی را يادآور می‌شود.

وی می‌گويد: «حافظان بايد با ترجمه و مفاهيم قرآنی آشنا باشند و آيات را با مفهوم آن حفظ كنند. حافظان بايد آيات قرآنی را علاوه ‌بر حفظ بررسی و تفسير كنند و توانايی ‌پاسخ به سئوالات قرآنی مخاطبان خود را داشته‌باشند. يك حافظ قرآنی بايد به آيات قرآنی با مفاهيم آن تسلط كامل داشته و تنها به قرائت آيات بسنده نكند. افرادی كه به حفظ قرآن‌كريم با مفهوم و ترجمه آن می‌پردازند، آيات را ديرتر يا اصلاً فراموش نخواهندكرد.»

«ياری‌گل» در پايان درباره‌ی نحوه برگزاری مسابقات حفظ قرآن‌كريم، می‌افزايد:
«اگر برگزاری مسابقات براساس برنامه‌ريزی و از پيش تعيين شده باشد و از شركت‌كنندگان رشته‌های مختلف قرآنی مفهوم آيات نيز خواسته‌شود، در بالا رفتن كيفيت مسابقات قرآنی بسيار تاثيرگذار خواهدبود. يادگيری قرآن‌كريم با مفاهيم آن، خلاء روحی و نياز افراد را پركرده؛ و علاقه آنها را به فراگيری بيشتر علوم قرآنی افزايش خواهدداد.»

* منبع :
ایکنا

[ghasemee]

سلام
مطلب فوق هم جای خوشحالی دارد و هم جای تاسف.
خوشحالی از اینکه بالاخره عده ای به فکر حافظان قرآن که اشراف و بزرگان امت اسلام هستند ، افتاده اند ، هر چند در همین حد صحبت های گذرا.
و تاسف از عدم آشنایی بسیاری با روش اصولی حفظ و ساختار کاری و علمی جامعه القرآن الکریم.
من تعجب می کنم که در بعضی مصاحبه ها صحبت از چند روش حفظ متفاوت یا روش علمی است ، شخصا تا جایی که در میان کشورهای اسلامی مطالعه کرده ام ، فقط یک روش حفظ است که فعلا همان در همه موسسات کشور ما مرسوم است ، البته گاهی شاخ و برگ آن متفاوت است اما اصل ثابت است ، لذا این اشکال که فقط برای یک روش کتاب نوشته شده ، جایی ندارد ، چون ما فقط همین یک روش را داریم ( اصول آن منظورم هست ).
البته آقایان اگر روش دیگری ( که ریشه ای با این روش متداول متفاوت است ) سراغ دارند ، بیاورند، ما هم دوستدار بهترین روش هستیم.
در مورد جامعه القرآن هم بعنوان یک نفر که از ابتدا توفیق حضور در این مرکز سراسر نور و رحمت را داشته ام ، می گویم : هیچ روشی اجرا نمی شود مگر اینکه بارها با بزرگان و متبحرین رشته حفظ مشورت می شود ، البته ممکن است در بعضی شعبه ها اعمال سلیقه بشود ولی آنچه از شهر قم بخشنامه و دستور العمل در مورد حفظ و روش آن می شود ، بارها بررسی شده و نهایتا ابلاغ می شود.
البته عدم آگاهی دوستان نسبت به روشهای موسسه جامعه القرآن این توهم را ایجاد کرده است .
ایشان می توانند به قم مشرف شده و از نزدیک رویه کار ها را مشاهده نمایند.
نکته آخر در مورد افت سطح مسابقات :
این را بگویم که اگر قبول کنیم در همین چند سال اخیر سطح مسابقات نزول کرده ، ربطی به کیفیت حفظ همه حافظان ندارد ، بهتر است بگوییم ، آنان که اهل مسابقه هستند ، کمتر کار می کنند و ضعیف شده اند ، نه همه حافظان . یا اینکه دیگر حافظان مقتدر علاقه ای به حضور در مسابقات ندارند.
چه بسیارند حافظان قرآن که اصلا اهل شرکت در مسابقات نیستند و حفظی با کیفیت عالی دارند.
اگر بخواهیم روزی حافظانی در حد کشورهایی مثل پاکستان داشته باشیم ، دولت محترم باید در همان اندازه به موسسات غیر دولتی قرآنی رسیدگی مادی و معنوی بکند ، تا این همه مشکل سر راه این دوستان نبوده و با خیالی آسوده فقط به کار ترویج حفظ ، قرائت ، تفسیر ، مفاهیم و ... بپردازند.

[taba]

ان شاء الله به زودی زود ، شاهد ، رفع مهجوریت از قرآن عزیز در همه ابعادش باشیم ، زمانی که قرآن و اهل آن جایگاه خود را بیابد و هر مسلمان عامل واقعی به قرآن عزیز باشد.